1.Τι είναι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) ;
2.Πόσο συχνή είναι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
3.Τι προκαλεί την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
4.Ποιά είναι τα συμπτώματα της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);

5.Ποιά είναι η διαφορά ανάμεσα στην Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) και την Χειμερινή Θλίψη;
6.Χειμερινή Θλίψη και υποσυνδρομική Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) ( υ/σ- Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)
7.Συμπτώματα κατάθλιψης
8.Πώς θα ξέρω ότι είναι Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) και όχι η κοινή μορφή της κατάθλιψης;
9.Ενδεδειγμένοι τρόποι αντιμετώπισης της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);
10. Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);
11.Ποιά είναι η πρόγνωση;
12.Τι προκαλεί την Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ)  και πώς δουλεύει η φωτοθεραπεία;
13.Τι πρέπει να κάνω αν έχω Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
14.Που μπορώ να προμηθευθώ το σύστημα λευκού φωτός?
15.Που μπορώ να μάθω περισσότερα για την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);



1.Τι είναι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) ;
Η Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) είναι μια κατάθλιψη της οποίας τα συμπτώματα εμφανίζονται κατά τους χειμερινούς μήνες κάθε χρόνο. Η Χειμερινή Θλίψη ( Winter Blues) και η υπο-συνδρομική Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) είναι λιγότερο σοβαρές μορφές της διαταραχής.

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ελαφριά κατάθλιψη τον χειμώνα αλλά ορισμένοι έχουν πιο έντονα και διαρκή “βουλιάγματα”  στη διάθεσή τους, χαμηλή ενεργητικότητα, προβλήματα με τον ύπνο και την όρεξή τους, χάνουν τα ενδιαφέροντά τους, και έχουν μειωμένη συγκέντρωση σε βαθμό που δυσκολεύονται να λειτουργήσουν στη δουλειά ή στο σπίτι. Λέμε ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν κλινική κατάθλιψη για να το διαφοροποιήσουμε από τις συνηθισμένες μικροδιακυμάνσεις της διάθεσης. Η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή χαρακτηρίζει ανθρώπους που εμφανίζουν αυτές τις κλινικές καταθλίψεις μόνο το φθινόπωρο ή τον χειμώνα. Την άνοιξη και το καλοκαίρι, συνήθως νιώθουν καλά. Άλλα χαρακτηριστικά συμπτώματα της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ) είναι η υπερυπνία, έντονη κόπωση, αυξημένη όρεξη με ιδιαίτερη προτίμηση για υδατάνθρακες, αυξημένη πρόσληψη τροφής και αύξηση βάρους. Στα πιο σοβαρά επεισόδια, μπορεί να εμφανισθούν αυτοκτονικές σκέψεις.


2.Πόσο συχνή είναι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
Μελέτες δείχνουν ότι 1-3% του γενικού πληθυσμού μπορεί να έχουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ), δηλαδή περίπου 100.000 έως 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο 3-6% των ατόμων εμφανίζουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ).  Άλλο ένα 15% μπορεί να έχουν την “χειμερινή θλίψη”, μια πιο ελαφρά μορφή που δεν φτάνει στο σημείο της κλινικής κατάθλιψης. Η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) έχει έναρξη ανάμεσα στα 20 και 30 έτη, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Εμφανίζεται 4 φορές συχνότερα στις γυναίκες απ’ ότι στους άνδρες. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) προκαλείται από τη μικρότερη διάρκεια της μέρας τους χειμερινούς μήνες.


3.Τι προκαλεί την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Το ποσό του ηλιακού φωτός επηρεάζει τον αριθμό των νευρικών απολήξεων που συνδέουν τα μάτια με διάφορες περιοχές του εγκεφάλου. Η δραστηριότητα των νευρικών σημάτων που προκαλεί το ηλιακό φώς επηρεάζει το επίπεδο ορισμένων ουσιών στον εγκέφαλο ( όπως η σεροτονίνη) και ορμόνες ( όπως η μελατονίνη). Αυτοί οι νευροδιαβιβαστές και οι ορμόνες επηρεάζουν την διάθεσή σας. Με λιγότερη φωτοφάνεια τους χειμερινούς μήνες, οι μεταβολές στην ισορροπία αυτών των εγκεφαλικών ουσιών μπορεί να πυροδοτήσουν κατάθλιψη.
Μερικοί άνθρωποι φαίνεται πως κληρονομούν μια τάση να εμφανίζουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ). Περίπου 1 στους 7 συγγενείς πρώτου βαθμού ( μητέρα, πατέρας, παιδί, αδέλφια) μπορεί να εμφανίσουν την διαταραχή.


4.Ποιά είναι τα συμπτώματα της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);
Τα άτομα με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) αρχίζουν να έχουν συμπτώματα, όπως δυσκολία να σηκωθούν και τάση να τρώνε περισσότερες αμυλούχες τροφές, τον Σεπτέμβρη. Αυτά τα συμπτώματα χειροτερεύουν καθώς η μέρα (και η φωτοφάνεια) μικραίνει. Τα πιο σοβαρά συμπτώματα όπως να μην θέλεις να δεις οικογένεια και φίλους και κατάθλιψη εμφανίζονται ανάμεσα στον Νοέμβριο και τον Ιανουάριο.

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται κάποια στιγμή ανάμεσα στον Σεπτέμβριο και τον Νοέμβριο και συνεχίζονται μέχρι τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο. Συνήθως τα συμπτώματα επιδεινώνονται τον Δεκέμβριο, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

- Δυσκολία να ξυπνήσεις το πρωί Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
- Μειωμένη ενεργητικότητα/υπνηλία Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
- Επιθυμία για γλυκά και αμυλώδη (υδατάνθρακες) Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
- Αυξημένη όρεξη Σεπτέμβριος/Οκτώβριος
- Αυξημένος ύπνος Νοέμβριος/Δεκέμβριος
- Αύξηση βάρους Νοέμβριος/Δεκέμβριος
- Δυσκολία συγκέντρωσης Νοέμβριος/Δεκέμβριος
- Μειωμένη ερωτική επιθυμία (libido) Νοέμβριος/Δεκέμβριος
- Απομάκρυνση από οικογένεια και φίλους Νοέμβριος/Δεκέμβριος
- Κατάθλιψη/Άγχος/Ευερεθιστότητα Ιανουάριος/Φεβρουάριος

Η Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής τον χειμώνα. Τα συμπτώματα τείνουν να βελτιώνονται σχετικά γρήγορα την άνοιξη, μέσα σε μια εβδομάδα περίπου. Μερικά άτομα εμφανίζουν μεγάλη ενεργητικότητα και δημιουργικότητα την άνοιξη. Σε ένα μικρό αριθμό περιπτώσεων η διάθεση αλλάζει από την κατάθλιψη σε αφύσικα έντονη και ανεβασμένη διάθεση  (μανία ή υπομανία).
Μερικά άτομα που εργάζονται σε κτίρια χωρίς παράθυρα μπορεί να εμφανίζουν Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.


5.Ποιά είναι η διαφορά ανάμεσα στην Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) και την Χειμερινή Θλίψη;
Πολλοί άνθρωποι, ειδικά στα βόρεια πλάτη όπου οι ώρες της ηλιοφάνειας είναι λιγότερες παραπονούνται για πεσμένη διάθεση, αύξηση βάρους, και δυσκολία να σηκωθούν το πρωί. Αυτό ονομάζουμε “Χειμερινή Θλίψη”.

Παρόλο που υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα άτομα, οι περισσότεροι άνθρωποι με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) εμφανίζουν αυτά τα συμπτώματα αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό. Είναι συχνά παραιτημένοι και κουρασμένοι και θέλουν να αποσυρθούν από τον υπόλοιπο κόσμο. Μπορεί να υξηθεί ο ύπνος τους ακόμη και κατά τέσσερις ή πέντε ώρες την ημέρα ή να έχουν πολύ αυξημένη όρεξη – μερικές φορές με έντονη επιθυμία  για γλυκές και αμυλούχες τροφές. Οι γυναίκες συχνά παραπονούνται για προεμμηνορυσιακή τάση. Εν συντομία, τα άτομα με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) υποφέρουν από μεταβολές που όλοι μας νιώθουμε τον χειμώνα αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό και έχουν ανάγκη από θεραπεία, είτε φωτοθεραπεία είτε αντικαταθλιπτικά.


6.Χειμερινή Θλίψη και υποσυνδρομική Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) ( υ/σ- Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ))
Τον χειμώνα πολλοί άνθρωποι νιώθουν πιο κουρασμένοι, παίρνουν λίγο βάρος και νιώθουν “πεσμένοι”. Όμως, δεν εμφανίζουν όλα τα χαρακτηριστικά της Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)  ώστε να μπορούν να λάβουν την διάγνωση.


7.Συμπτώματα κατάθλιψης
Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται τον χειμώνα είναι παρόμοια με εκείνα που εμφανίζονται στην μη εποχιακή συνηθισμένη μορφή της κατάθλιψης. Ακολουθεί μια λίστα συχνών συμπτωμάτων κατάθλιψης. Μπορεί να μην εμφανιστούν όλα αλλά ορισμένα συνήθως εμφανίζονται:

Πυρηνικά συμπτώματα:
Επίμονη θλίψη ή πεσμένη διάθεση. Μπορεί να συνοδεύεται από κλάμα αλλά μπορεί και όχι.
Σημαντική μείωση ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης από τις δραστηριότητες, ακόμη και από εκείνες που συνήθως το άτομο χαιρόταν πριν.

Άλλα συχνά συμπτώματα:
- Διαταραγμένος ύπνος σε σχέση με τις συνήθειες του ατόμου. Μπορεί  το άτομο να έχει δυσκολία να κοιμηθεί  ή να σηκώνεται πολύ νωρίς και να μην μπορεί να ξανακοιμηθεί. Μερικές φορές μπορεί να κοιμάται περισσότερο ή πολύ ( ιδίως στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) Μεταβολή στην όρεξη. Συχνά υπάρχει μείωση όρεξης και απώλεια βάρους. Μερικές φορές συμβαίνει το αντίστροφο με “ανακουφιστικές” τροφές και αύξηση βάρους. ( ιδίως στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)

- Κόπωση (εξάντληση) ή απώλεια ενεργητικότητας

- Κινητική ανησυχία ή επιβράδυνση των κινήσεων.

- Ελλειμματική συγκέντρωση ή αναποφασιστικότητα.  Για παράδειγμα μπορεί να μην μπορεί το άτομο να διαβάσει, να εργαστεί, κλπ. Ακόμη και απλές δραστηριότητες μπορεί να γίνονται δύσκολα.

- Αισθήματα αναξιότητας, ή υπερβολικής και αναίτιας ενοχής.

- Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου. Συνήθως δεν είναι ένας φόβος θανάτου, είναι μια εμμονή με τον θάνατο και το θνήσκειν. Για μερικούς ανθρώπους είναι συνηθισμένες απελπισμένες σκέψεις, όπως “ δεν αξίζει να τη ζείς αυτή τη ζωή”, ή “ δεν με νοιάζει κι αν δεν ξυπνήσω” . Κάποιες φορές αυτές οι σκέψεις εξελίσσονται σε συγκεκριμένες σκέψεις ή σχέδια για αυτοκτονία.

Η κατάθλιψη είναι διαφορετική από τα “πάνω”και τα “κάτω” που έχουμε όλοι κάθε μέρα. Ένα επεισόδιο πραγματικής κατάθλιψης συνήθως διαγιγνώσκεται όταν:

- Έχεις τουλάχιστον πέντε από τα παραπάνω εννιά συμπτώματα με τουλάχιστον ένα από τα πυρηνικά. Και
- Τα συμπτώματα σε κάνουν να υποφέρεις ή εμποδίζουν την καθημερινή σου λειτουργικότητα όπως την απόδοση στη δουλειά σου, και
- Τα συμπτώματα υπάρχουν τις περισσότερες ώρες και τος περισσότερες μέρες και έχουν διάρκεια τουλάχιστον δύο εβδομάδες, και
- Τα συμπτώματα δεν οφείλοντια σε παρενέργειες φαρμάκων, ή χρήση αλκοόλ ή ουσιών ή σε κάποια παθολογική κατάσταση όπως ο υποθυρεοειδισμός.

Πολλοί άνθρωποι με κατάθλιψη λένε πως τα συμπτώματά τους είναι χειρότερα μόλις ξυπνήσουν κάθε μέρα. Επίσης , με την κατάθλιψη, είναι συχνό να εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, πόνοι στο στήθος και γενικά άλγη.

Κάποιοι συμβουλεύονται τον γιατρό γιατί έχουν πόνο, π.χ. στο στήθος. Ανησυχούν ότι μπορεί να έχουν ένα σωματικό πρόβλημα όπως καρδιοπάθεια, ενώ ο πόνος οφείλεται ουσιαστικά στην κατάθλιψη. Η κατάθλιψη είναι συχνή αιτία σωματικών συμπτωμάτων.


8.Πώς θα ξέρω ότι είναι Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) και όχι η κοινή μορφή της κατάθλιψης;
Η διάγνωση της Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) βασίζεται στο ότι έχουν υπάρξει επεισόδια κατάθλιψης που εμφανίστηκαν για δύο τουλάχιστον χρόνια στους χειμερινούς μήνες χωρίς καθόλου συμπτώματα την άνοιξη.  Επίσης αν έχετε Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) τα συμπτώματά σας είναι πιο πιθανό να περιλαμβάνουν τα άτυπα χαρακτηριστικά της κατάθλιψης ( επιθυμία για γλυκά, αυξημένη όρεξη, αύξηση βάρους, υπνηλία).

Εσείς και ο γιατρός σας μπορεί να μην έχετε συνειδητοποιήσει ότι έχετε Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) για αρκετά χρόνια. Αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί η υποτροπιάζουσα κατάθλιψη είναι συχνή. Μπορεί να έχετε λάβει θεραπεία αρκετές φορές για κατάθλιψη μέσα στα χρόνια πριν αποκαλυφθεί ότι έχετε Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ). Είναι χρήσιμο μερικές φορές να σημειώνετε τα συμπτώματά σας στο ημερολόγιο ή να συμπληρώσετε ένα ειδικό ερωτηματολόγιο για Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (Seasonal Pattern Assessment Questionnaire -SPAQ).


9.Ενδεδειγμένοι τρόποι αντιμετώπισης της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);
Οι μελέτες δείχνουν ότι πολλοί ασθενείς με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) βελτιώνονται με την έκθεση σε έντονο τεχνητό φώς, κάτι που ονομάζεται φωτοθεραπεία ή θεραπεία λευκού φωτός. Μόνο με 30 λεπτά έκθεσης την ημέρα κάτω από μια ειδική λάμπα 10.000 lux αρκούν για να βελτιώσουν 60-70% αυτών που πάσχουν από Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ).


10. Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της Εποχικής Συναισθηματικής  Διαταραχής (ΕΣΔ);
Τα νεότερα αντικαταθλιπτικά φάρμακα (SSRIs ή σεροτονινεργικά) είναι αποτελεσματικά στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)  και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποτρέψουν τα επεισόδια. Ψυχολογική βοήθεια μπορεί επίσης να βοηθήσει. Άνθρωποι με ελαφρύτερα συμπτώματα μπορούν να βοηθηθούν αν περνούν περισσότερο χρόνο στο ύπαιθρο και ασκούνται συστηματικά το χειμώνα (π.χ. ένας μεσημεριανός περίπατος). Κάποιοι βρίσκουν βοηθητική την αύξηση του φωτισμού στο σπίτι ή στο γραφείο τους, την βαφή των τοίχων με λαμπερά φωτεινά χρώματα και το κάθισμα κοντά σε παράθυρα για φυσικό φώς. Δεν υπάρχουν στοιχεία όμως ότι αυτές οι δραστηριότητες βοηθούν την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ).


11.Ποιά είναι η πρόγνωση;
Περίπου 6 στα 10 άτομα με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) συνεχίζουν να έχουν καταθλιπτικά συμπτώματα κάθε χρόνο, στο διηνεκές. Όπως συζητήθηκε παραπάνω, όμως, μπορείτε να ανακουφίσετε τα συμπτώματα όταν εμφανίζονται με κατάλληλη αγωγή.  2 στους 10 ανθρώπους με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) παύουν να έχουν επεισόδια μετά από μερικά χρόνια και δεν χρειάζονται πλέον θεραπεία.


12.Τι προκαλεί την Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ)  και πώς δουλεύει η φωτοθεραπεία;
Παρόλο που δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια, το φώς έχει μια βιολογική επίδραση στην χημεία του εγκεφάλου (νευροδιαβιβαστές) και την λειτουργία του. Μια θεωρία βασίζεται στο ότι οι άνθρωποι με Εποχική Συναισθηματική  Διαταραχή (ΕΣΔ) έχουν μια διαταραχή στο “βιολογικό ρολόι” που ρυθμίζει τις ορμόνες στον εγκέφαλό τους, έτσι ώστε αυτό να “πηγαίνει αργά” το χειμώνα. Το έντονο λευκό φώς μπορεί να επαναρρυθμίσει το “ρολόι” ώστε να αποκαταστήσει τη φυσιολογική λειτουργία του.
Άλλες θεωρίες εστιάζουν στην δυσλειτουργία των νευροδιαβιβαστών, ειδικά της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης, στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) που διορθώνονται με φωτοθεραπεία ή αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Άλλοι επιστήμονες πιστεύουν ότι ασθενείς με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ) έχουν μειωμένη αμφιβληστροειδική ευαισθησία ή ανοσολογική ανεπάρκεια το χειμώνα που διορθώνεται με τη φωτοθεραπεία. Υπάρχουν επίσης στοιχεία γενετικής επιβάρυνσης στην Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ).


13.Τι πρέπει να κάνω αν έχω Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
Καθένας που αντιμετωπίζει μια σημαντική κατάθλιψη πρέπει να συμβουλευθεί τον οικογενειακό του γιατρό γιατί σωματικές παθήσεις μπορούν να εκδηλωθούν ως κατάθλιψη. Ασθενείς με Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ)  πρέπει να λάβουν θεραπεία από ειδικό ψυχίατρο. Η φωτοθεραπεία δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς την αξιολόγηση και επίβλεψη από εξειδικευμένο ιατρό.


14.Που μπορώ να προμηθευθώ το σύστημα λευκού φωτός?


15.Που μπορώ να μάθω περισσότερα για την Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΣΔ);
Κοιτάξτε στο web site www.lighttherapy.gr
Και στο www.UBCsad.ca , ή στο βιβλίο:
Winter Blues: Everything you Need to Know to Beat Seasonal Affective Disorder, του Dr. Norman
Rosenthal (ενός από τους πρώτους μελετητές της ΕΠΟΧΙΚΉ ΔΙΑΤΑΡΑΧΉ ΣΥΝΑΙΣΘΉΜΑΤΟΣ (ΕΔΣ) και της φωτοθεραπείας). Guilford Press, αναθεωρημένη έκδοση 2005,